Hijyen Amaçlı Klima Santrallerinde Belgelendirilme Standartları ve Gereklilikler

29 Kasım 2016 Dergi: Kasım-2016

Yazan: İzzet Tanyol, Teknoklima Teknik Koordinatörü

Hastanelerde verilecek hijyen hizmetlerinin kalitesi, hizmet alanlar için apaçık bir ön koşuldur. Bu nedenle hastane koşullarından kaynaklanan ve hastane enfeksiyonları olarak adlandırılan enfeksiyonlardan kaçınmak için özellikle iklimlendirme koşullarının da aynı özenle denetlenmesi gerekliliktir.

Cerrahi müdahaleler sırasında yaranın, hastanın kendi florası (endojen enfeksiyonu) ile ya da cerrahi personel gibi harici kaynaklardan patojenler ile (ekzojen enfeksiyonu) kirlenme riski oldukça yüksektir.

Hastane havalandırma ve iklimlendirme sistemleri yardımıyla, havadaki patojenlerin yaraya girişinin azaltılması veya engellenmesi, vazgeçilmez standart bir uygulamadır. Bu sistemler, son derece temiz ve sıcaklık+nem koşulları dengelenmiş hava akımı ile patojenleri yaradan uzak tutmak, en azından azaltılmış bir konsantrasyon miktarına getirmek için tasarlanmıştır.

Temiz hava ile iklimlendirme, hastanelerden başka gıda uygulamaları, ilaç üretim endüstrisi ve bazı sağlık dışı proses uygulamaları için de son derece gereklidir ve yaygın olarak kullanılmaktadır.

Bu amaçla talep edilen koşulları sağlamak üzere iklimlendirme ünitesi, “Hijyenik Tip Klima Santrali” kullanılması gerekmektedir. Sistemin hava dağıtımını kapsayan kanallar, hepa kutuları, menfezler ve laminar akım üniteleri de değerlendirilmesi gereken ayrı başlıklardır.

Hijyenik klima santrali gerek modüler tipte gerekse paket tipte olsun, hijyen gereksinimini sağlayacak koşulları yerine getirmelidir. Hijyenik klima santrali için en temel koşul, “İç yüzeyleri ve komponentleri (fan, batarya, damla tutucu vb. gibi) temizlemeye engel olmamalı, temizlik işleminin gerçekleştirildiği tüm detaylar bu temizliğin kontrol edilebilmesine izin vermelidir” şeklinde özetlenebilir.

Bir hijyenik klima santralinin yukarıdaki tanım gereği bulundurması gereken özellik ve koşullar, aşağıda isimleri yer alan standartların ilgili maddelerince tanımlanmıştır.

  • DIN 1946 kısım 4, Hastanelerde Havalandırma (2008)
  • VDI 6022 kısım 1, Havalandırma ve İklimlendirme Sistemleri ve Ünitelerinin Hijyen Gereklilikleri (2011)
  • EN 1886, Klima Santralleri- Mekanik Performans (2009)
  • EN 13053 Klima Santralleri- Ünite, Komponentler ve Bölümler için Derecelendirme Ve Performans (2012)

Adı geçen dört standartta tanımlanan 13 başlık altındaki 167 adet nitelik incelenerek her birinin gerekli koşulları sağlayıp sağlamadığı test ve kontrol edilir. Bu 13 madde ve bazı önemli alt başlıkları şunlardır:

1-   Genel gereklilikler

- Plastik ve kauçuk benzeri parçaların EN ISO 846’ya göre test edilerek mikro organizmaların gelişimine izin vermediği ispatlanmalıdır.

- Kullanılan hiçbir malzeme insan sağlığına zarar vermemeli, koku üretmemeli, dezenfeksiyon maddelerine dayanıklı olmalıdır.

- İç yüzey malzemesi, oksitlenmemesi garanti altına alınan galvanizli sac + fırın boya ya da en iyisi paslanmaz sacdan olmalıdır.

- İçerisinde her noktaya erişilebilmeli, yüzeyler temizliğe uygun pürüzsüzlükte olmalıdır.

- Gözetleme camı ve aydınlatma ile fan, filtre ve nemlendirme hücreleri gözlenebilmelidir.

2-   Santral kasanının mekanik karakteristik özellikleri

- EN 1886’ya göre mekanik karakteristiklerin DIN 1946-4’te talep edilen minimum gereklilikleri ve VDI 6022 şartlarını sağladığı belgelenmelidir.

3-   Taze hava girişleri

- Serbest taze hava girişi olan hücrelerde en az 0.5 m uzunluğunda yağmur, kar veya temizleme suyu için tava ile buna ait drenaj gideri bulunmalıdır.

4-   Tava ve sifonlar

- Serbest taze hava giriş, soğutucu, nemlendirme-nem alma ve ısı geri kazanım hücrelerinde paslanmaz veya AlMg malzemeden tava ile sifon bulunmalıdır.

- Tavalara servis kapısı ile erişilebilmelidir. Yeterli eğime sahip tava gideri en az 40 mm olmalıdır.

- Sistem çalışır halde iken, tavaya boşaltılan 5lt/m2 miktarındaki suyun % 95’ten fazlası 10 dakika içinde tahliye olmalıdır.

5-   Damperler

- Ameliyathane gibi kritik uygulamalarda damper sızdırmazlık sınıfı EN 1751’e göre Class 4 olarak belgelenmiş olmalıdır.

- Dış ortama konumlandırılan santrallerin damperleri santral içerisinde yer almalıdır ya da izolasyon malzemesi ile yalıtılmalıdır.

- Class 4 damperler klima santralinin hem emiş hem de üfleme tarafına yerleştirilmeli bakım ve duruş zamanlamalarında kapatılarak tam olarak sızdırmazlık temin edilmelidir.

6-   Hava filtreleri

- Filtre değişimi sırasında tozun temiz tarafa ulaşmasına izin vermeyecek tasarıma sahip olmalıdır. Filtre kirli taraftan değiştirilmelidir.

- Ia ve Ib sınıfı hijyenik odalarda sürgülü tip filtre kullanılmamalıdır.

- Class I odalarda en az 3 kademe filtre bulunmalı, bunlardan ilk ikisi klima santralinde, hepa filtre ise kanalın sonunda olmalıdır.

  1. M5-F7 (Taze hava filtreleri en az F7)
  2. F9
  3. H13

Class II odalarda 2 kademe filtre yeterlidir.

  1. M5-F7 (Taze hava filtreleri en az F7)
  2. F9

- Komponentleri korumak için mahalden dönüş havası en az M5 düzeyde filtrelenmelidir.

- Son kademe filtre fandan sonra pozitif basınçlı tarafta yer almalıdır.

- Islak yüzeyli soğutucular ve nemlendirme üniteleri hava akımında asla filtrelerin öncesinde yer almamalıdır.

- Filtre kademeleri, ibreli tipte manometreler ile donatılmış olmalıdır.

- Kullanılan torba filtre yüzey alanı, hava geçiş kesitinin en az 10 katı yüzey alanına sahip olmalıdır.

- Filtrelerin değişimi için hava giriş tarafında yeterli boşluk bırakılmalıdır.

- Kirli filtre basınç kayıpları aşağıdaki değerleri aşmamalıdır:

G1-G4: 150 Pa / M5-F7: 200 Pa / F8-F9: 300 Pa

- Prensip olarak kullanılan filtreler EN 779 veya EN 1822 standardına göre test edilmiş olmalı ve her bir filtre etiketinde bu bilgi yer almalıdır.

7-   Isı değiştiriciler genel

- Bataryaların lamel aralığı 2 mm veya daha fazla olmalıdır.

- Isı değiştiriciler korozyona dayanıklı malzemelerden üretilmelidir.

- Temizliği kolaylaştırmak için tüm drenaj giderleri klima santralinin aynı tarafında yer almalıdır.

- Kolektör borularının panelden dışarı çıktığı açıklıkların sızdırmazlığı sağlanmış olmalıdır.

- Bataryaların hava ile temasta olan yüzeyleri pürüzsüz ve korozyona dirençli olmalı, temizlik ve dezenfeksiyon için kolay erişilebilmelidir.

- Bataryalar her iki tarafından yüzeyleri görsel denetime ve temizliğe izin verecek şekilde erişime sahip olmalıdır.

8-   Soğutucular

- Tüm ıslak yüzeyler temizlenebilir olmalı, gerekirse batarya dışarı çıkarılmaya uygun şekilde yerleştirilmiş olmalıdır.

- Tüm yönlerden suyu toplayacak şekilde bir yoğuşma tavası bataryanın altında yer almalıdır. Çıkışta mutlaka sifon bağlanmalıdır, bu tercihen toplu tip sifon olmalıdır.

- Tava gideri atık su tesisatına hiçbir zaman direkt olarak bağlanmamalıdır.

- Bakır/bakır ve bakır/alüminyum soğutucularda korozyona dirençli olması bakımından bakır malzemeden kolektör kullanılmalıdır.

9-   Damla tutucular

- Hijyen ve enerji verimliliği nedenleriyle ancak nemlendiricilerden ve soğutuculardan su damlası sürüklenme olasılığı varsa damla tutucu kullanılmalıdır. Damla tutucular kontrol ve temizlik için kolay erişilebilir olmalı, gerektiğinde kolayca yerinden çıkarılabilmelidir.

10- Isı geri kazanım

- Isı geri kazanım üniteleri 4 tarafında basınç ölçüm ucuna sahip olmalıdır.

- Mahalden dönüş havasının mahale atış tarafına sızmaması için gerekli sızdırmazlık önlemlerinin alınmış olması gerekir.

- Yoğuşmaya karşı ısı geri kazanım üniteleri uygun tava ile donatılmalıdır.

- Resirkülasyona izin verilmediği durumlarda tamburlu tip ısı geri kazanım üniteleri süpürme bölmesi içermelidir.

11- Fanlar

- Spiral gövdesi olmayan fan çarkının açık olduğu plug-in tipi fanların kullanılması temizliği kolay olduğu için tercih edilmelidir.

- Spiral gövdeli radyal fanlar kullanıldığında yıkama suyunun tahliyesi için gövdenin altında kapak bulunmalıdır.

- Fanın kendisi ve kaidesi için korozyona karşı önlem alınmış olmalıdır.

- Bakım ve servis amacıyla fana erişim kolay olmalıdır.

12- Hava nemlendiriciler

- Genel olarak nemlendiriciler 2. Kademe filtreden sonra (F9 filtre) yerleştirilmelidir.

- Nemlendirici tasarımı kendisinden sonraki klima santrali bölümlerinde damlacıkların oluşumuna izin vermeyecek şekilde yapılmalıdır. Arıza durumları ve hava akımının yetersiz veya durmuş olması durumlarında bile bu özelliğini korumalıdır.

- Nemlendirilen alanda bağıl nem miktarı % 90’ı geçemez. Bu nedenle klima santrali doğru şekilde boyutlandırılmış olmalı ve hava geçiş kesitinde homojen nem dağılımı sağlanmış olmalıdır.

- Yalnızca mikro biyolojik gelişmeyi teşvik etmeyen ve kalıcı şekilde korozyon dayanımına sahip malzemelerin kullanılmasına izin vardır.

- Nemlendirici bölümleri kolayca erişilebilir olmalı, ıslak bölümler denetlenebilmeli ve her zaman temizlenebilir olmalıdır.

- Kullandığı suyu geri döndüren sistemler:

  1. Buharlaşma nedeniyle suyun sertliğinin artışı önlenmiş olmalıdır. Bakteri sayısının ve kirlenmenin azaltılması için su biriktirme havuzunun tamamen boşaltılıp taze su ile doldurulması yolu tercih edilmelidir.
  2. Su biriktirmede kullanılan depo, havuz, tava gibi (boru tesisatları dahil) öyle tasarlanmalı ki; herhangi bir zamanda basit bir otomasyon ile bunlar tamamen boşaltılabilmeli ve kurutulabilmeli.
  3. Hava yönlendirici ve damla tutucuları temizleme amacıyla kolaylıkla sökülebilmeli.
  4. Yeterli çapta taşma tahliye çıkışına sahip olmalıdır.

Kullandığı suyu geri döndürmeyen sistemler:

  1. Bu tür nemlendiriciler, hava kanalına su zerreciklerinin ulaşamayacağı şekilde tasarlanmalı ve işletilmelidir.
  2. Hava akımı yönünde kanalda yoğuşma olmasını önlemek için nemlendirme hattı yeterli uzunlukta olmalı ve hava kesitinde homojen nem dağılımı sağlanmalıdır.

Nemlendirici hücresi iç yüzey malzeme nitelikleri:

  1. Hava yıkayıcılar ve yüksek basınçlı sprey nemlendiriciler için;

- Paslanmaz çelik veya korozyona dayanıklı (minimum AlMg) ya da cam elyaf takviyeli reçine (ör. Polyester).

  1. Ultrasonik nemlendiriciler, kontakt nemlendiriciler ve buharlı nemlendiriciler için;

- Galvanizli sac üzerinde 60 µm, toz boya ya da iki kat yaş boya (astar + son kat) kaplı ya da galvanizli sac üzerinde pvc ve benzeri kaplama.

13- Susturucular

- Susturucular birinci kademe filtre ile ikinci kademe filtre arasında bir yerleşime sahip olmalıdır.

- Hava akımı yönünde, soğutma/nem alma, nemlendirme proseslerinin ya da son kademe filtrenin sonrasına yerleştirilmemelidir.

- Susturucu kulislerinin yüzeyleri pürüzsüz, aşınmaya dayanıklı, su geçirmez ve çürümez özellikte olmalıdır.

- Kulisler temizlik amacıyla yerlerinden çıkarılabilir olmalıdır.

Yukarıda bazı önemli maddelerinin yer aldığı tüm koşulların eksiksiz sağlanması halinde ana standartlar olan DIN 1946-4 ve VDI 6022-1’e uygun olduğuna dair hijyen klima santrali için konfor klima santralinden ayrı olarak 13 başlık altında 169 alt madde incelenerek hijyen belgesi düzenlenir. Düzenlenmiş belgeye uygun üretim yapılıp yapılmadığı yıl içi imalat denetimleri ile kontrol edilir.

Bunlar:

- Genel Mekanik Tasarım Özellikleri         10 Madde

- Dış Hava Giriş Dizaynları                      3 Madde

- Damlama Tavaları ve Sifonlar               5 Madde

- Damperler                                          9 Madde

- Hava Filtreleri                                     45 Madde

- Bataryalar                                         12 Madde

- Soğutucular                                       7 Madde

- Damla Tutucular                                  2 Madde

- Isı Geri Kazanım Bataryaları                 6 Madde

- Fanlar                                               10 Madde

- Nemlendiriciler                                   26 Madde

- Ses Absorberleri                                  10 Madde

Klima Santralinde Isı Köprüsü ile Panel Yüzeylerinde Yoğuşma Gerçekleşme Riski İlişkisi

Klima santralleri, genel anlamda yaşam mahallerinde ihtiyaç duyulan şartların sağlanması için gereken havalandırma ve iklimlendirme proseslerini yerine getiren cihazlardır. Bu işlemleri yerine getirirken ortamların konfor ve hijyen şartlarını sağlaması en önemli kriterdir. Klima santralleri içerisinde oluşacak ıslak yüzeyler, mikroorganizma üremesi için elverişli alanlar oluşturmaktadır. Bu ıslak yüzeyler korozyon oluşumuna da zemin hazırlamaktadır. Kontrolsüz ıslak yüzeyler oluşmasında en önemli kriter, ısı köprüleme sınıfıdır. EN 1886 Standardında yer alan ısı köprüsü büyüklüğünü belirleyen sınıflandırmada TB1’den TB5’e kadar derecelendirme yapılmıştır. Bu derecelendirmede TB1 en iyi durum olan en az ısı köprüsünü, TB5 de en kötü durum olan en çok ısı köprüsünü ifade eder.

Aşağıdaki örnekte de TB değerine göre yaz durumunda yoğuşma başlama noktalarının değerleri verilmektedir. TB sınıflandırmasında hesaplanan kb sayısının büyüklüğüne göre sınıf tayini yapılır.

kb = [ti-tmax/ti-ta]

ti: Ortalama santral iç hava sıcaklığı

tmax: Santral yüzeyinden ölçülen en yüksek sıcaklık

ta: Ortalama dış hava sıcaklığı

Standardın belirlediği sınıfların kriterleri ise şu şekildedir;

TB1 0.75<kb<1.0

TB2 0.60<kb<0.75

TB3 0.45<kb<0.60

TB4 0.30<kb<0.45

TB5 Özellik yok.

Aşağıdaki örnekler yaz ve kış koşulları için ayrı ayrı verilmiştir.

İç ortamda kurulu yaz çalıştırmasındaki bir klima santrali için;

Soğutma bataryasından sonra hava sıcaklığı: 15°C

Mekanik oda sıcaklığı: 30°C

Santralin dış yüzeyinde yoğuşmanın başlayacağı nem seviyesi TB sınıflarına göre aşağıda sıralanmıştır:

TB4 (kb=0,30) 30 °C, 52 % r. h.

TB3 (kb=0,45) 30 °C, 61 % r. h.

TB2 (kb=0,60) 30 °C, 70 % r. h.

TB1 (kb=0,75) 30 °C, 80 % r. h.

Dış ortamda kurulu kış çalıştırmasındaki bir klima santrali için;

Mahalden dönüş hava sıcaklığı: 22°C

Dış ortam sıcaklığı: -5°C

Santralin iç yüzeyinde yoğuşmanın başlayacağı nem seviyesi TB sınıflarına göre aşağıda sıralanmıştır:

TB4 (kb=0,30) 22 °C, 26 % r. h.

TB3 (kb=0,45) 22 °C, 36 % r. h.

TB2 (kb=0,60) 22 °C, 48 % r. h.

TB1 (kb=0,75) 22 °C, 65 % r. h.

hijyen amacli klima santrali 1 

Yaz Durumu

hijyen amacli klima santrali 2 

Kış Durumu



Söyleşi