Header Reklam
Header Reklam

Aironn, Ar-Ge’de Çığır Açıyor

26 Mart 2018 Dergi: Mart-2018
Aironn, Ar-Ge’de Çığır Açıyor

Aironn, İngiltere’de bir üniversitede GE ve Rolls Royce gibi dünya devlerinin Ar-Ge çalışmalarını yürüten bir ekiple, 2000 - 3000 çapında 550 – 630 kW kapasite aralığında bir kanat tasarımı üzerinde çalıştı. Bu çalışma ile Türkiye’de bir ilk’e imza atmaya hazırlanıyor. Aironn, yurt dışından gelen “know-how” taleplerine cevap vermeye hazırlanırken, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü için kurucu ve yöneticisinin bir kadın mühendis; Yasemin Akgül olması nedeniyle, kadın mühendislerin Aironn için önemini vurgulamadan geçmiyor. Kadın olsun olmasın, Türk mühendisliğinin çabalarını ilgi çekici bulacaksınız… Aironn Yönetim Kurulu Başkanı Yasemin Akgül, Ar-Ge Yöneticisi Efe Ünal ve Ar-Ge Mühendisi Didem Kayabaşı anlattı…

“Her zaman daha iyiye, daha verimliye”

Efe Ünal: Aironn Ar-Ge Grubu olarak yaklaşık bir buçuk yıl önce fabrikamızda bulunan AMCA standartlarına uygun, TUV-SUD onaylı Türkiye’deki ilk ve tek test laboratuvarını kurduk. Bu test laboratuvarında aksiyal fanların performans eğrilerini elde ederken, tünellerde ve otoparklarda kullanılan jet fanların itki güç değerini elde edebiliyoruz. Müşterilerimiz fabrikaya geliyorlar, siparişlerin içerisinden istedikleri ürünü seçip bunların debi basıncını ya da itki güç değerini, ilgili deney düzeneklerinde ölçümlemesini izleyebiliyorlar. Çünkü fanlar, kalem gibi bir ürün değil. Kalemi açtığınızda, siyah mı yazıyor kırmızı mı yazıyor bilirsiniz ya da yazarken ucu kırılıyor mu kırılmıyor mu anlarsınız. Ama biz fanın 30.000 m3 saatte 200 pascal özellikte diye sattığımızda ve bunun doğruluğunu anlamanız için birtakım ölçüm aletlerine ihtiyacınız var.

Aironn ar-ge çalışmalarında hız kesmedi. “Her zaman daha iyiye, daha verimliye” sloganıyla hareket ederek, yurtdışında İngiltere’de bu işin uzmanlarının bulunduğu bir üniversite ile daha verimli, daha yüksek kapasiteli fan tasarımları üzerinde çalışmaya başladık. Yaklaşık olarak 8-9 aydır süren bir çalışma içerisindeyiz, sonuçlarını çok kısa zamanda almaya başlayacağız. İngiltere’deki ekiple birlikte üzerinde çalıştığımız bu fanlar, 2000 - 3000 mm çapında 550 - 630 kW civarında kapasite aralığındaki değerlere sahip olacak. Fanlarda verimlilik yükseldikçe, yüzde 80’lere yaklaşıldıkça, verimlilik artışında yüzde 1’ler yüzde 2’ler de konuşulmaya başlıyor. Biz Aironn olarak bu yüzde 1, yüzde 2’lerin bile peşinde koşuyoruz diyebilirim. Bundan sonra da ar-ge çalışmaları hız kesmeden devam edecek. Şu an bünyemizde laboratuvar egzoz fanları hakkında bir Ar-Ge projemiz devam ediyor.

Türkiye’de fan satışı yapılırken genellikle güç eğrisi, verim gibi özelliklerine, teknik datalara bakmıyor. Biz bunlara bakılmadan alım yapılmaması için uğraşıyoruz. Verim nedir? Bugüne kadar bizim yaptığımız satışlarda bunu kimse konuşmadı. Güç eğrisi nedir? Motor gücü neye göre hesaplanır? Bunlara bakılmıyor. Bunlara bakılsın ve ne alındığına dair detaylı bilgiye sahip olarak, doğru cihazı aldığından emin olunarak alım yapılması konusunda pazarda farkındalık yaratmaya çalışıyoruz. Çünkü pazarda bilgi ne kadar fazla olursa, o denli haklı, adil rekabet ortamı sağlanmış olur.

“Eşdeğerlerimiz karşısında kaybetme endişemiz yok”

yasemin akgul

Yasemin Akgül: Rakiplerimizi de iyileştirmeye çalışıyoruz ki biz de bir bakıma rahat edelim. Çünkü gittiğimizde şantiyelerde kilo ile fan satan firmalar bile gördük. Gittikçe pazarda rekabet ve rakip kalitesi düşüyor. En azından güçlü rakiplerle, teknik anlamda daha yetkin rakiplerle mücadele edebilirsek, hem tüketici, hem biz, hem de ülke bazında kazançlı hale geleceğiz. Onun için sektörümüzü bu konuda doğru yönlendirip kişileri doğru bilgilerle donatır, karşılarına çıkan cihazların talep ve beklentilerini karşılayıp karşılayamadığını değerlendirebilecekleri parametreleri anlatabilirsek, sektörümüz ve ülkemiz kazanacak. Bunun için fan eğrileri, fan ses seviyeleri konuşulmalı. Eş değer olmayan cihazları kıyaslayarak karar verenler ne yazık ki farkında olmadan kaybediyor. Biz, girdiğimiz kıyaslanmada eşdeğerlik kriterinin gözetilmesini istiyoruz. Eşdeğerlerimiz karşısında kaybetme endişemiz yok. Yatırımcı ne istediğini bilmeli ve sonuna kadar talebine uygunluğunu teyit edebilmeli.

“Teknik alanda güçlü rakipler bizi motive eder”

Efe Ünal: Aslında arayışımız, dileğimiz rekabetin teknik alanda yapılması, firmaları geliştirici yönde bir rekabet ortamının olması. Teknik alanda daha güçlü bir ürün ile kıyaslanmada kaybetmek, kazanmak isteyen bir firmayı Ar-Ge’ye, inovasyona yöneltir, yani geliştirir. Ne kadar çok bilgi sahibi kişilerle bu konuları tartışabilirsek, kendimizi o kadar çok geliştiririz ve o kadar çok araştırmacı oluruz. Teknik alanda güçlü rakipler bizi motive eder.

“Türkiye’de kadın olmak, her alanda zor ama hem mühendis hem kadın olmak bir misli daha zor”

Yasemin Akgül: Biz mühendislik hizmeti veren, üretim yapan bir firmayız. Bünyemizde birçok kadın mühendisimiz var. Şahsım da dahil olmak üzere, kadının görsel, fiziksel özellikleriyle öne çıkmasına mühendisliğinden önce kadın olarak algılanmasına tamamen karşıyım. Her alanda, her sektörde, özellikle de kendi sektörümde… Böyle düşünmeyen bir kadın mühendisin kendisine saygısı olmadığı kanısındayım. Türkiye’de kadın olmak, her alanda zor ama hem mühendis hem kadın olmak bir misli daha zor. Üniversitedeyken sınıfta 70 erkek 2 kız öğrenci vardı. Şu anda da zaten çok değiştiğini sanmıyorum. YÖK'ün 2015 istatistiklerine göre, Türkiye'de mühendislik fakültelerinde öğrenim gören erkek öğrenci sayısı 182 bin civarındayken, kız öğrenci sayısı 72 binlerdeymiş. 100 erkek öğrenciye karşı 28 kız öğrenci varmış gibi görünüyorsa da MMO üyesi kadınların toplam makine mühendisi üye sayısı içinde %9 civarında olduğunu düşünürsek, mesleğe yansıyan kadın iş gücünün öğrencilikteki oranı karşılamadığını görüyoruz. Aironn olarak çok iyi mühendislik donanımına sahip kadın mühendislerimiz var. Kadınlar aklıyla, azmiyle, titizliğiyle, odaklandığı her şeyi yapabilir. O yüzden firma olarak buna inanıyoruz, bunun için kadın mühendislerle çalışıyoruz, gerçekten de kadın çalışma arkadaşlarımızın hepsi de mühendisliğin hakkını veriyor. Didem Kayabaşı da bu kadın mühendislerimizden birisidir. Kendisi İngiltere’deki Ar-Ge projemizi yürüten ekipte yer alıyor.

“Aironn’da kadın mühendislere verilen fırsat eşitliğinden, cinsiyet ayrımı yapılmaksızın bilgiye verilen önemden ve saygıdan çok memnunuz”

Didem Kayabaşı: Ben makine sektöründeki erkek egemen durumdan bahsetmek isterim. Çok çok uzun yıllar öncesine dayanan böyle bir algı var zaten. Yasemin Akgül’ün de belirttiği gibi, kadınlara sadece görsel bir metaymış gibi bakılması, bir mühendis olarak bir türlü kabul görememek gibi handikapları ne yazık ki yaşıyoruz. Ancak Aironn’da kadın mühendislere verilen fırsat eşitliğinden, cinsiyet ayrımı yapmadan bilgiye verilen önemden ve saygıdan ötürü kadın mühendisler olarak çok memnunuz. Aironn Ar-Ge Bölümünde görevli bir mühendis olarak şimdiye kadar yaptığım çalışmalardan bahsetmek isterim. Tünel havalandırması için kullandığımız bir CFD Analiz programlarımız var. 3. Havalimanı’nın tünel havalandırması için, bu programla tünel içerisinde oluşacak bir yangın durumunda, yangının kullanılan fanlarla ne kadar sürede dumanın tamamen tünel içerisinden uzaklaştırılacağının tespiti, analizi çalışmalarını gerçekleştirdim. Yani dünyanın en büyük projelerinden biri olarak kabul edilen 3. Havalimanının tünellerinin yangın simülasyonunu yaptım. Aironn’un İngiltere’de uluslararası akademik işbirliği içinde titizlikle yürütülen, büyük çaplı fan tasarım projesi ekibinin üyesiyim. İngiltere’de bulunduğum süre içinde, birlikte çalıştığım akademisyenlerle birlikte tasarımın genel olarak nasıl yapılacağı, hangi programlar kullanılarak nasıl daha iyi, daha verimli, daha performansı yüksek fan tasarımlarının yapılabileceği konusunda detaylı bilgi sahibi oldum ve bu bilgileri kullanarak yeni bir kanat tasarımını gerçekleştirdim. Otopark havalandırması projelerimizin CFD çalışmalarını da ben yapıyorum.

efe unal didem kayabasi

“Bizim üstünlüğümüz, teknolojiyi pazara uyumlandırabilme becerisi”

Efe Ünal: İngiltere’de, GE ve Rolls Royce gibi dünya devlerinin Ar-Ge çalışmalarını yürüten ekiple birlikte çalıştığımız projemiz; büyük çaplı bir fan kanadının tasarımıydı. Aynı dili konuşan iki ekiptik, o yüzden çok rahat çalıştık. Neden İngiltere derseniz; biz ilk yola çıktığımız anda global bir firma olmayı hedefledik. Bunun için Ar-Ge tarafında da global mühendislik bilgi alt yapısına dahil olmak zorundaydık.

Geleneksel kanat tasarımlarına baktığınız zaman, airfoil kanat tasarımıyla ilgili detaylar literatürde mevcut. Ancak bizim buradaki amacımız, Daha önceden başladığımız reversible kanat tasarım literatürümüze bir yenisini ekleyerek bir kanat tasarımı yapmaktı. Reversible, yani; fanın dönüş yönüne göre havanın yönünü değiştireceğiz, havanın yönünü değiştirirken de herhangi bir performans kaybı yaşamayacağız. Tasarımın temel amacı buydu. Bu tasarımın amacına ek olarak, 550 kW bir fanın 400˚C’de 2 saat çalışabilir olması söz konusu. Burada kovanla kanat arasındaki mesafenin önemi ortaya çıkıyor. Yani 6 mm yerine 5 mm’lik bir boşluk, kanat performansını artıracakken, 400 ˚C’deki çalışmada, bu bize aksi yönde, kanadın kırılmasına yol açabilecekti. O yüzden hassas bir çalışma gerekiyordu. Buna ek olarak kanatla habın birleştiği yerdeki stresler ve mekanik analizler, bu proje kapsamında yapıldı. Bu ürünle karşılaşan müşterilerimiz, çok farklı yapıdaki bu tasarımı görebilecek. Yani aerodinamik tasarım, mekanik tasarım bütünleşmiş ve iteratif olarak ilerleyen bu çalışma sonucunda 2000 – 3000 çapında 550 - 630 kW kapasitelerde bir kanat tasarımı elde etmiş olacağız. Mayıs ayında son noktayı koyacağız.

Tasarım aşamasında birçok program kullanılıyor. Bu programlar oldukça önemli çünkü bir tasarım programı satın alıp ona göre ilerleyip tasarımı tamamladık diyebilmek kesinlikle mümkün değil. Öncelikle literatürde var olan kanat tasarım hesaplamalarından ve örnek çalışmalardan yola çıkarak kanada ait bir boyutlu parametreler belirleniyor. Bu parametreler ile kanadın göbek kısmından uç kısmına kadar değişen giriş ve çıkış açıları yani sahip olduğu büküm (twist) ortaya çıkmış oluyor. Sonrasında belirlenen bu parametreleri bir katı model programına aktararak kanadın 3 boyutlu geometrisi oluşturuluyor. Geometri elde edildikten sonra tasarımda hedeflenen performansın yakalanıp yakalanamadığının kontrolü ve mevcut kanat geometrisinin iyileştirilebileceği noktaları görebilmek için kanadın CFD analizinin yapıldığı aşamaya geçiliyor. CFD analizi için öncelikle kanadın etrafındaki hava hacmi bir ağ (mesh) programında, yapısal ağ (structured mesh) tipinde küçük hücrelere bölünüyor. Kanadın etrafında oluşacak ufak girdaplar (vortex) ve ufak akış kopmalarının (seperation) verimlilik değerine etkileri çok önemli boyutlarda olduğundan bize en hassas akış çözümünü verecek olan bu ağ tipini seçiyoruz. Ağ işlemi tamamlandıktan sonra CFD analizin koşturulması için gerekli sınır koşulları ve akışkan özellikleri belirlenerek analiz modeli oluşturuluyor. Tüm bu tasarım aşamaları ve CFD analizi sürecinde en kısa sürede sonuca ulaşabilmek için yüksek performanslı ve güçlü bilgisayar altyapısına sahip olmanız gerekmektedir. Ayrıca birçok program biliyor olmanız ve böyle bir know-how’a sahip olmanız lazım. İhtiyacınız olan şeyler bunlardan da ibaret değil. CFD analizinden elde ettiğiniz sonuçlarla yapısal analiz aşamasına geçiyorsunuz. Yapısal analizde incelediğimiz, kanat geometrisinin uç kısmının kovan iç yüzeyi ile arasında kalan mesafe (tip clearance), 400°C’de kanat malzemesinin uzama miktarını karşılayabiliyor mu? Eğer bu mesafe bu sıcaklık değerinde uzama miktarı için yetersiz kalıyor ya da siz bu uzamayı tasarımınız için kabul etmiyorsanız bütün tasarım prosesi yeniden başlıyor. Böyle iteratif bir çalışma sonucunda bir noktaya varmış oluyorsunuz. Yani burada önemli bir mühendislik çalışması ve bilgisayar altyapısından bahsediyoruz.

Üniversitelerin yapısını incelediğiniz zaman, akademisyenlerimizin bu işin daha çok teknik kısmında olduğunu görüyoruz. Ama teknik tasarımın üretilebilir olması lazım. Bizim üretim gücümüzle, bu know-how’ımızla onların teknik bilgisi bir araya geldiğinde üretilebilir yüksek verimli cihazlar ortaya çıkartabiliyoruz. Bilimsel altyapı desteği onlardan geldi, ürünün ticarileşmesi sürecini de biz yönettik. Beyin fırtınası yaptığımızda ortaya dahiyane fikirler çıkıyor. Bunun pazara inişinde, müşteriye uygun hale getirilmesinde bizim tecrübemiz ve fabrikamızda bulunan makine ve yazılım parkuru önem kazanıyor. Makine, yazılım ve montaj parkuru buna yetmeseydi, bu sadece parlak bir fikir olarak kalırdı, üretime geçilemezdi. Bu şekilde alınmış birçok fikir patenti var, ama uygulanabilirliğine baktığınızda uygulanamaz olduğu ortaya çıkabiliyor. Bizim üstünlüğümüz, teknolojik fikir geliştirmeyi uygulanabilir ticari ürünlere dönüştürmeyi başarabilecek “teknolojiyi pazara uyumlandırabilme becerisi”. Maliyet, üretim kolaylığı, bakım ve sistem verimi gibi konuları optimize edebiliyoruz. Ürünün başarılı geliştirilebildiği kadar, başarılı ticarileştirilmesi de lazım ki olumlu sonuçlar alalım.

“Aironn yurtdışında üretime başlayacak”

Yasemin Akgül: İşin başında Aironn 0-55 kW motor gücüne sahip fanlarla bu işe başladı. Daha sonra 160 kW’lar konuşmaya başladık. Şimdi ise 550 - 630 kW’lar konuşuyoruz. Baktığınız zaman Aironn durduğu yerde durmuyor, her zaman bir adım ileriye gidiyor. Çok güçlü bir proje firması, dünyanın en önemli işlerinden biri için Aironn’dan bir proje desteği almak istedi. Bizim bu geliştirdiğimiz TAP programını kullanarak çok kısa sürelerde mühendislik çözümleri geliştirebileceğimize kanaat getirdi ve bu know-how’ı kullanmak istiyorlar. Yani Aironn fan üreten bir firma gibi görünse de, aslında mühendislik çözümleri üreten, geliştiren bir fan üreticisi. Yurtdışından,Dubai’den, Kuveyt’ten know-how talepleri var. Kuveyt’te know-how ile beraber üretim talebi söz konusu. Aironn yurtdışında üretime başlayacak. Dünyaya açılıyoruz. Çok yakında bu talepler karşılanarak yurtdışında üretime başlanacak. Bir istek; “know-how’ını getir, gel burada beraber üretim yapalım” diyor. Diğeri, “know-how’ını ver, üretimi yapılandırayım” diyor. Bu talepler gelmeden önce Türkiye’de çok sayıda firmayı bizzat ziyaret edip, teknik olarak değerlendirmiş,  Aironn’da karar vermişler. Emeğimizin uluslararası platformda takdir gördüğünü görmekten tabii ki mutluluk duyuyoruz.



Slider Altına